1 лютага 1924 года галоўная мінская газета «Звязда» паведаміла пра выхад фільма, прысвечанага пахаванню Леніна.1 Даўжыня кінастужкі складала 1500 метраў, а працягласць паказу, у залежнасці ад хуткасці праекцыі, — ад 55 да 83 хвілін.
Гэта не поўная версія фільма, а толькі яго фрагмент.
Пахаванне Леніна, 1924
У тым жа нумары «Звязды» за 1 лютага паведамлялася, што ў мінскіх кінатэатрах з'явіліся новыя для мясцовых гледачоў, але ўжо не новыя па часе выпуску фільмы. Адным з іх стала «Афрадыта». У рэкламе кінатэатра «Спартак» сцвярджалася, што галоўную ролю ў стужцы выканала Алена Макоўская.2 У кастрычніку мінулага года гэты фільм ужо дэманстравалі ў Маскве.3
Аднак сярод фільмаў з арыгінальнай назвай «Афрадыта» не ўдалося знайсці ніводнага з удзелам Алены Макоўскай, якая, відаць, працавала пераважна ў Італіі і Германіі. У той жа час вядома, што ў 1918 годзе ў Венгрыі выйшаў фільм Aphrodité («Афрадыта»), зняты кампаніяй Star Filmgyár és Filmkereskedelmi Rt. («Зорная кінафабрыка і кінагандлёвая кампанія»).
5 лютага 1924 года ў мінскім кінапракаце з'явіліся і іншыя фільмы мінулых гадоў. У рэкламе «Звязды» згадвалася стужка «Паветраныя піраты» (1920), знятая нямецкай кампаніяй Metro Film GmbH. Адным з аўтараў сцэнарыя, рэжысёрам і выканаўцам галоўнай ролі быў Гары Піль. Фільм дэманстраваўся ў кінатэатры «Інтэрнацыянал».
Гары Піль.
Крыніца: Грамадскі набытак, Wikimedia Commons.
«Паветраныя піраты» (Die Luftpiraten). Італьянская рэкламная абвестка.
Крыніца: https://www.imdb.com/title/tt0442321/
У кінатэатры «Культура» паказвалі фільм «Герой Аляскі». Паводле выдання «Кіно і час. Бюлетэнь», у ім здымаліся Уільям Дэзманд і Лора Ла Плант.4
«Небяспекі Юкана». Universal.
Крыніца: Грамадскі набытак, Wikimedia Commons.
А ў кінатэатры «Спартак» паказвалі фільм «Сын Ізраіля». Відаць, гэта была стужка 1917 года прадзюсара Іосіфа Ярмольева,5 аднаго з найважнейшых дзеячаў дарэвалюцыйнага расійскага кінематографа. У фільме здымаўся Мікалай Рымскі. На сайце Kino-Teatr.ru стужка згадваецца, аднак звесткі пра яе абмяжоўваюцца тым, што Рымскі выканаў ролю персанажа па імені Барыс.6
У кінатэатры «Чырвоная зорка» па-ранейшаму ішоў фільм «Жанчына з мільярдамі». Насамрэч стужка з такой назвай была шостай часткай нямецкага кінасерыяла Die Herrin der Welt («Уладарка свету»). Пры гэтым кожная частка доўжылася ад 70 да 90 хвілін, чаго было дастаткова, каб заняць значную частку кінапраграмы ці нават увесь сеанс.7
Тым часам чырвонаармейцы, здавалася, паводзілі сябе ў кінатэатрах як хацелі. У артыкуле «Звязды» ад 8 лютага паведамлялася, што атрад кавалерыстаў прыехаў у Дом культуры паглядзець фільм. Каб коні нікуды не разбегліся, іх прывязалі да дрэў. Аднак жывёлы, ці то ад нуды, ці то ад голаду, пачалі абдзіраць з дрэў кару. Артыкул заканчваўся словамі: «Час паклапаціцца пра народны здабытак».8
12 лютага ў «Спартаку» замест «Сына Ізраіля» пачалі паказваць фільм «Таямніца лонданскага цырка».9 маль напэўна гэта быў замежны фільм, які выйшаў у мясцовы пракат пад іншай назвай. Але які менавіта? Нам не ўдалося знайсці ніводнага фільма пра цырк, дзеянне якога адбывалася б у Лондане, ды і фільмаў на цыркавую тэматыку ўвогуле аказалася няшмат.
З тых жа рэкламных абвестак вынікала, што ў кінатэатры «Чырвоная зорка» дэманстравалі фільм «Удар у адказ». Яго арыгінальная французская назва — La Riposte, што таксама азначае «Удар у адказ». У маскоўскай «Кінагазеце» ад 1 студзеня 1924 года адзначалася, што ў гэтай французскай стужцы здымалася Наталля Лісенка, адна з улюбёных актрыс расійскага кіно дарэвалюцыйных часоў.10
La riposte, 1922
14 лютага ў кінатэатры «Чырвоная зорка» зноў пачалі паказваць фільм «Грымасы Парыжа», у якім таксама здымалася Наталля Лісенка11 (падрабязней — тут).
Пазней на тым жа тыдні, 19 лютага, з рэкламнай абвесткі ў «Звяздзе» стала вядома, што ў «Спартаку» пакажуць фільм пра пахаванне Леніна.12 У той жа абвестцы паведамлялася пра вяртанне на экраны «Лукрэцыі Борджыа» (падрабязней — тут).
З 19 па 26 лютага ў мінскіх кінатэатрах дэманстравалі наступныя фільмы: у «Чырвонай зорцы» — «Лукрэцыя Борджыя», у «Інтэрнацыянале» — «Жанчына з мільярдамі», у «Культуры» — «Герой Аляскі», а ў «Спартаку» — «Пахаванне Леніна».
27 лютага ў кінатэатры «Чырвоная зорка» пачалі паказваць «Графіню Сару» — італьянскі нямы фільм з Франчэскай Берціні ў галоўнай ролі. У «Спартаку» таксама з'явілася новая стужка — «Адплата».13 Пад такой назвай у той час існавала некалькі фільмаў. Магчыма, гэта была карціна 1916 года, знятая Аляксандрам Ханжонкавым.14 Аднак больш верагодна, што гаворка ішла пра фільм 1923 года, які ў пракаце атрымаў назву «Аперацыя доктара Ольсена. Адплата». Гэта была нямецкая стужка, першапачаткова вядомая як Die Vergeltung («Адплата»), з Ота Гебюрам у галоўнай ролі.15
Для кінематографа люты не стаў асабліва адметным месяцам. Але з надыходам сакавіка Беларусь чакалі вялікія перамены.
Плакат да фільма «Графіня Сара», 1919 год.
Крыніца: https://www.filmweb.pl/film/La+contessa+Sara-1919-197468/posters
Плакат да фільма «Адплата» (Die Vergeltung).
Крыніца: https://letterboxd.com/film/die-vergeltung/releases/?fc=alwaysshow&fctype=gdpr
1 Пахаванне Леніна на экране [Похороны Ленина на экране]. Звязда [Звезда], № 26 (1633), 1 лютага 1924 г.
2 Звязда [Звезда], № 26 (1633), 1 лютага 1924 г.
3 Новыя ў кінатэатрах [Новые в кинотеатры]. Кіно [Кино], 15 лістапада 1922 г., с. 2.
4 Кіно і час. Бюлетэнь. Выпуск першы [Кино и Время. Бюллетень. Выпуск первый]. Усесаюзны дзяржаўны фонд кінафільмаў Міністэрства культуры СССР, 1960, с. 231.
5 Мыслаўскі, Уладзімір. Гісторыя ўкраінскага кіно 1896–1930: факты і дакументы [Історія українського кіно 1896–1930: факти і документи]. Т. 1, Дім Реклами, 2018, с. 458.
6 Мікалай Рымскі [Николай Римский]. Kino-Teatr.ru www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/euro/46107/works/ Прагледжана 8 лістапада 2026 г.
7 Уладарка свету [Die Herrin der Welt]. Filmportal.de https://www.filmportal.de/en/search?search_api_fulltext=die+herrin+der+welt Прагледжана 8 лістапада 2026 г. Працягласць кожнай часткі пазначана ў раздзеле All Credits на старонцы адпаведнай часткі.
8 Звязда [Звезда], № 32 (1639), 8 лютага 1924 г.
9 Звязда [Звезда], № 35 (1642), 12 лютага 1924 г.
10 Праграмы і лібрэта [Программы и либретто]. Кіно-газета [Кино газета], № 1 (17), 1 студзеня 1924 г., с. 3.
11 Звязда [Звезда], № 37 (1644), 14 лютага 1924 г.
12 Звязда [Звезда], № 41 (1648), 19 лютага 1924 г.
13 Звязда [Звезда], № 47 (1654), 26 лютага 1924 г.
14 Вішнеўскі, Веніямін. Мастацкія фільмы дарэвалюцыйнай Расіі [Художественные фильмы дореволюционной России]. Госкиноиздат, 1945, с. 89.
15 Кіно і час. Бюлетэнь. Выпуск чацвёрты [Кино и Время. Бюллетень. Выпуск четвертый]. Усесаюзны дзяржаўны фонд кінафільмаў Міністэрства культуры СССР, 1965, с. 398, 441.