Надыход красавіка. Частка II
У Мінску — усё больш фільмаў
12 красавіка 1923 года на мінскіх экранах з'явілася крыху экзотыкі: кінатэатр «Чырвоная зорка» паказваў фільм «Паланянка арабскага шэйха» («Азіядэ», 1918)1. Стужка была вядомая таксама пад назвай «У гарэм супраць яе волі».2
Міхаіл Мордкін і Маргарыта Фроман у балеце «Азіядэ» ў пастаноўцы Мордкіна.
Крыніца: Апублікавана выдавецтвам Brentano’s (Нью-Ёрк) у 1922 годзе ў кнізе Сэмюэла Сэйлера The Russian Theatre. Грамадскі набытак. https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11876733
«Азіядэ», афіша з сайта Letterboxd.
Крыніца: https://letterboxd.com/film/aziade/
15 красавіка кінатэатр «Культура» рэкламаваў фільм «Цыркавы чорт» (1917) — гісторыю пра каня па мянушцы Эмір.3
«Эмір — цыркавы конь». Афіша.
Крыніца: https://www.lombardiabeniculturali.it/stampe/schede/6x010-01792/
Бо навошта тады ўвогуле кінатэатр, калі ў ім нельга паказаць фільм пра цыркавога каня?
А вось і сам Эмір (злева).
Крыніца: https://ilcinemaritrovato.it/film/emir-cavallo-da-circo/
18 красавіка «Спартак» рэкламаваў фільм «Не, не вінаваты».4 У аб'яве сцвярджалася, што ў ім здымалася Марыя Орска. Нам удалося знайсці звесткі пра саму актрысу, але пра фільм пад такой назвай — не.
Марыя Орска.
Крыніца: Арнольд Мочыгай. Грамадскі набытак. Крыніца: Wikimedia Commons.
Марыя Орска на вокладцы венскага часопіса «Die Bühne».
Крыніца: https://www.flaneurin.at/grandios-maria-orska/
18 красавіка рэкламаваліся яшчэ два фільмы, якія нам не ўдалося ідэнтыфікаваць. «Чырвоная зорка» анансавала «Дамскі клуб», дзе, паводле рэкламы, галоўную ролю выконвала Эсперыя. Амаль напэўна гаворка ішла пра італьянскую кінадзіву Гесперыю. Аднак у яе фільмаграфіі нам не ўдалося знайсці стужкі, якая адпавядала б «Дамскаму клубу». Існавала таксама актрыса Эсперыя Сперані, якая нарадзілася ў 1903 годзе, але, як мы мяркуем, на той час яна была занадта маладая для галоўнай ролі ў гэтым фільме.
Другім фільмам, які рэкламавалі 18 красавіка, была «Таямніца пакоя № 7»,5 якую паказвалі ў «Культуры». Сам фільм аказаўся не менш загадкавым, чым пакой у яго назве: нам не ўдалося знайсці пра яго ніякіх звестак.
Папулярнасць Веры Халоднай не згасала нават праз пяць гадоў пасля яе смерці. 18 красавіка «Інтэрнацыянал» рэкламаваў фільм «На алтар прыгажосці» (1917) з яе ўдзелам.6 Ужо на наступны дзень гэтую ж стужку паказвалі і ў «Культуры».7 Гэта першы выяўлены намі выпадак, калі адзін і той жа фільм адначасова ішоў у двух мінскіх кінатэатрах.
«На алтар прыгажосці». Афіша з сайта Kino-Teatr.ru.
Крыніца: https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/empire/12513/annot/
Таксама 19 красавіка ў «Гратэску» рэкламавалі нямецкі фільм 1918 года «Жоўты білет» з Полай Негры ў галоўнай ролі.8
Афіша фільма «Der Gelbe Schein». Аўтар — Ёзэф Фенекер.
Крыніца: https://www.imdb.com/title/tt0157534/mediaviewer/rm2056209153/
Звярніце ўвагу на розніцу ў афармленні і назвах на нямецкай і амерыканскай афішах. Пры гэтым абедзве афішы рэкламуюць адзін і той жа фільм.
«Жоўты білет» (ням. Der Gelbe Schein), таксама вядомы пад назвай «Пешка д'ябла», 1918.
Крыніца: Paramount Pictures. Грамадскі набытак. Крыніца: Wikimedia Commons.
21 красавіка і «Чырвоная зорка», і «Культура» паказвалі фільм «Сценька Разін».9 На той час існавалі ўжо дзве экранізацыі. Мы мяркуем, што гаворка ідзе пра версію 1914 года, а не пра фільм 1908 года.
Афіша фільма «Сценька Разін» (1914).
Крыніца: Пётр Масягiн. Грамадскі набытак. Крыніца: Wikimedia Commons.
Цяпер мы ўжо бачым, што і «На алтар прыгажосці» з Верай Халоднай, і версію «Сценькі Разіна» 1914 года адначасова паказвалі ў некалькіх кінатэатрах. І тут узнікае пытанне: гэтыя фільмы сапраўды карысталіся такой вялікай папулярнасцю ці ў Мінску проста не хапала стужак, каб забяспечыць усе кінатэатры?
24 красавіка ў «Інтэрнацыянале» паказвалі фільм «І гора, і радасць», а «Культура» ў той жа час абвясціла пра «змену карцін».10 Да 28 красавіка ў рэпертуары «Культуры» таксама з'явіўся фільм «І гора, і радасць». Такім чынам, ужо трэці раз за месяц адну і тую ж стужку адначасова паказвалі ў двух кінатэатрах.11 Хоць фільма з такой арыгінальнай назвай нам знайсці не ўдалося, імёны Міі Май і Ёзэфа Конрадзі, згаданыя ў рэкламе сярод выканаўцаў роляў, дазваляюць ідэнтыфікаваць гэтую стужку як нямецкі фільм 1916 года Nebel und Sonne («Туман і сонца»).12
26 красавіка ў «Чырвонай зорцы» пачалі паказваць фільм «Набат» (1917) з Верай Каралі.13
Вера Каралі (крайняя злева) і іншыя ў фільме «Набат» (1917). Расійская паштоўка.
Крыніца: https://www.flickr.com/photos/truusbobjantoo/28603080827
Таксама 26 красавіка «Спартак» рэкламаваў фільм «Таямніца саду».14 У аб’яве яго называлі італьянскай стужкай, аднак нам не ўдалося знайсці ніякіх звестак пра такі фільм. У той жа дзень у «Гратэску» паказвалі расійскі фільм «Няма шчасця на зямлі» (1922).15
Завяршыўся месяц фільмам «Рызыкоўны крок», які «Спартак» рэкламаваў як «амерыканскую карціну».16 Насамрэч гэта была брытанская стужка 1918 года пад назвай A Fortune at Stake («Шчасце пастаўлена на карту»). Вызначыць фільм удалося дзякуючы рэкламе: у ёй было пазначана, што галоўную ролю — лэдзі Ланселот — выконвала Ваялет Хопсан.17
Ваялет Хопсан.
Крыніца: Hepworth Stock Company. Грамадскі набытак. Крыніца: Wikimedia Commons.
1 Палонніца арабскага шэйха (Азіядэ) [Пленница арабского шейха (Азиадэ)]. Звязда [Звезда], 84 (1386) 12 красавіка 1923 г.
2 Морлі, Рэйчэл. Выкананне жаноцкасці: жанчына як выканаўца ў раннім расійскім кіно. I.B. Tauris, 2017, с. 277.
3 Цыркавы чорт [Цирковой черт]. Звязда [Звезда], 87 (1389) 15 красавіка 1923 г.
4 Не, не вінаваты [Нет, не виновен]. Звязда [Звезда], 89 (1391) 18 красавіка 1923 г.
5 Дама клуба [Дама клуба]. Звязда [Звезда], 89 (1391) 18 красавіка 1923 г.
6 Таямніца пакоя № 7 [Тайна комнаты № 7]. Звязда [Звезда], 89 (1391) 18 красавіка 1923 г.
7 На алтар прыгажосці [На алтарь красоты]. Звязда [Звезда], 90 (1392) 19 красавіка 1923 г.
8 Жоўты білет [Желтый билет]. Звязда [Звезда], 90 (1392) 19 красавіка 1923 г.
9 Сценька Разін [Стенька Разин]. Звязда [Звезда], 92 (1394) 21 красавіка 1923 г.
10 І гора, і радасць [И горе и радость]. Звязда [Звезда], 98 (1400) 28 красавіка 1923 г.
11 І гора, і радасць [И горе и радость]. Звязда [Звезда], 98 (1400) 28 красавіка 1923 г.
12 «Туман і сонца». Filmportal.de https://www.filmportal.de/film/nebel-und-sonne_6043feff8ab44979ba6f060f3f7db862 Прагледжана 23 ліпеня 2026 г. (англамоўная старонка).
13 Набат [Набат]. Звязда [Звезда], 96 (1398) 26 красавіка 1923 г.
14 Таямніца саду [Тайна сада]. Звязда [Звезда], 96 (1398) 26 красавіка 1923 г.
15 Няма шчасця на зямлі [Нет счастья на земле]. Звязда [Звезда], 96 (1398) 26 красавіка 1923 г.
16 Рызыкоўны крок [Рисковый шаг]. Звязда [Звезда], 98 (1400) 28 красавіка 1923 г.
17 «Шчасце пастаўлена на карту». BFI Film and TV Database. Архівавана ў Інтэрнэт-архіве. https://web.archive.org/web/20090924124213/http:/ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/62007 Прагледжана 23 ліпеня 2026 г.