«Трэшовае» кіно і новая арганізацыя
1922
Генуэзская канферэнцыя, якая адкрылася 10 красавіка 1922 года, была скліканая для таго, каб краіны-пераможцы ў Першай сусветнай вайне абмеркавалі пытанні пасляваеннага эканамічнага аднаўлення Еўропы. Таксама былі запрошаныя Расійская Сацыялістычная Федэратыўная Савецкая Рэспубліка (РСФСР) і Веймарская Германія. Паводле гісторыка Дзмітрыя Раманоўскага, незадоўга да пачатку канферэнцыі Беларусь і іншыя сацыялістычныя рэспублікі падпісалі пратакол, згодна з якім прадстаўленне іх інтарэсаў было даручана РСФСР.1 Германія і Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі пачалі развіваць гандлёвыя сувязі яшчэ да таго, як Германія афіцыйна прызнала Беларусь у лістападзе 1922 года.2
Нямецкі канцлер Ёзэф Вірт з савецкай дэлегацыяй — Леанідам Красіным, Георгіем Чычэрыным і Адольфам Ёфэ.
Крыніца: Bundesarchiv, Bild 183-R14433 / CC-BY-SA 3
У артыкуле, надрукаваным у «Звяздзе» 10 мая 1922 года, паведамляецца, што Антон Баліцкі, на той момант намеснік народнага камісара асветы (Наркам асветы), выступіў на Эканамічнай канферэнцыі з дакладам пра стан кінаіндустрыі. Ён заявіў:
Антон Баліцкі.
Крыніца: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Anton_Balicki._Антон_Баліцкі_(1930).jpg
Часткай таго «трэшу», супраць якога абурана выступаў Баліцкі, быў фільм, вядомы ў большай частцы Еўропы — і, безумоўна, у Беларусі — пад назвай Таямніцы Нью-Ёрка. Гэта была французская мантажная версія, складзеная з трох амерыканскіх серыйных фільмаў: «Подзвігі Элен», «Новыя Подзвігі Элен» i «Раман Элен».4
Як паведамляў амерыканскі кіначасопіс Photoplay, гэты серыял мел поспех у Еўропе.5 Згодна з архіўным справаздачам, у Мінску фільм дэманстраваўся ў дзвюх частках на працягу двух тыдняў.6
Французскі плакат да фільма «Таямніцы Нью-Ёрка».
Крыніца: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=165946405
Плакат да фільма «Таямніцы Нью-Ёрка».
Крыніца: https://babs71.livejournal.com/824244.html
Паглядзіце відэа ніжэй. Сцэна ў ім адсылае да плаката, прадстаўленага вышэй.
Video from The Exploits of Elaine
У артыкуле газеты Звязда ад 10 мая 1922 года таксама паведамлялася, што пры Наркамаце асветы будзе створана кантора па пракаце фільмаў. Яна мусіла атрымліваць стужкі з РСФСР і «з-за мяжы» — у прыватнасці, з Польшчы і Германіі.7
Праз тры дні, 13 мая 1922 года, Звязда паведаміла пра стварэнне Кінарэсбел — новай кінаарганізацыі Беларусі. Кіраўніком структуры быў прызначаны Майсей Дынерштэйн, які раней займаў другую па значнасці пасаду ў Фота-кінааддзеле — папярэдніку Кінарэсбела.8
.jpg){kind=link}
Майсей Дынерштэйн. Фатаграфія з архіўнай калекцыі Міжнароднага «Мемарыяла».
Крыніца: https://ru.openlist.wiki/Динерштейн_Моисей_Иосифович_(1893)
Баліцкі падтрымліваў стварэнне Кінарэсбел як арганізацыі па пракаце фільмаў, аднак выступаў супраць таго, каб яна брала пад свой кантроль кінатэатры.9 Ён, відаць, хацеў, каб кінатэатры не падпадалі пад дзеянне новай эканамічнай палітыкі, уведзенай Уладзімір Ленін, бо яе прымяненне азначала б неабходнасць працаваць з прыбыткам. А гэтага кінатэатры якраз і не рабілі. Бальшавікі ж імкнуліся «асветнічаць» сваю аўдыторыю, тлумачыць ёй тое, што адбываецца, і кіно — рухомыя выявы — лічылася адным з найбольш эфектыўных сродкаў для дасягнення гэтай мэты. Менавіта на гэтым грунтавалася апакрыфічнае выказванне Уладзімір Леніна: «Для нас кіно — найважнейшае з усіх відаў мастацтва».10 Баліцкі таксама быў перакананым прыхільнікам беларусізацыі.11
Газета Звязда таксама паведамляла, што мінскі кінатэатр «Мадэрн» (ігнаруючы яго новую назву — «Інтэрнацыянал») будзе зачынены на летні перыяд, а ўсё абсталяванне перавезена на часовую паказную пляцоўку.12
Майскія навіны пра кіно завяршаліся паведамленнем у газеце Звязда пра тое, што «Кінааддзел атрымаў новую партыю выдатных фільмаў для паказу ў мясцовых кінатэатрах». На жаль, у тым жа паведамленні не было названа ніводнай канкрэтнай стужкі.13
1 чэрвеня 1922 года Кінарэсбел афіцыйна распачаў сваю дзейнасць.
1 Романовский, Дмитрий. (Раманоўскі, Дзмітрый). Belarus und Weimar Deutschland: wirtschaftliche, wissenschaftlich technische und kulturelle Beziehungen [Беларусь і Веймарская Германія: эканамічныя, навукова-тэхнічныя і культурныя адносіны]. Выдавецтва дысертацый, 2015 год, цытуецца ў Знешняя палітыка Беларусі: Зборнiк дакументаў і матэрыялаў, т. 1, Мінск, 1997, c. 243.
2 Раманоўскі, с. 70.
3 «Кинематографическое дело» [Кінематаграфічны бізнес]. Звезда [Звязда], 10 мая 1922.
4 Les Mystères de New York [Таямніцы Нью-Ёрка»], 1915. European Film Star Postcards, 11 красавіка 2019 года https://filmstarpostcards.blogspot.com/2019/04/les-mysteres-de-new-york-1915.html Прагледжана 30 верасня 2025.
5 "Harvesting the Serial" [Збор ураджаю серыялаў], Photoplay Magazine [Часопіс «Фотаплэй»], т. 11, нум. 3, Люты, 1917, с. 24; “Plays and Players” [Спектаклі і акцёры], Photoplay Magazine [Часопіс «Фотаплэй»], т. 10, нум. 4, Верасень, 1916, с. 94-95.
6 Рахлин, С. (Рахлін, С.) В Народный Комиссариат Рабоче-Крестьянской Инспекции, Зам. Управляющего Киноресбел С. Рахлина, Объяснение Акту № 30 [У Народны камісарыят рабоча-сялянскай інспекцыі. Намесніку кіраўніка Кінарэсбела С. Рахліну. Тлумачэнне да акта № 30.] 1 Aug. 1922. Национальный архив Республики Беларусь [Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь], Фонд 42, опіс 01, справа 133, дакументы 39–42.
7 Ibid.
8 «Киноресбел» [Кінарэсбел]. Звезда Звезда [Звязда], 13 мая 1922.
9 «В Горисполком» [Да гарадскога выканаўчага камітэта]. Недатаваны НАРБ. Фонд 42, опіс 1, справа 133, дакумент 6.
10 Існуе мноства крыніц, якія не толькі прыводзяць гэтую цытату, але і глыбока аналізуюць савецкае разуменне ролі кіно. Дзве з іх — праца Green, John [Джона Грына] “The Most Important of the Arts: Film After the Russian Revolution.” [Найважнейшае з усіх відаў мастацтва: кіно пасля Расійскай рэвалюцыі] 26 чэрвеня 1917 года. Culture Matters https://www.culturematters.org.uk/the-art-and-politics-of-film-after-the-russian-revolution/ Прагледжана 21 снежня 2025; і Fairfax, Daniel [Дэніэл Фэрфакс] “Marxism & Cinema. Historical Materialism" [Марксізм і кіно. Гістарычны матэрыялізм] https://www.historicalmaterialism.org/marxism-cinema-daniel-fairfax/ Прагледжана 21 снежня 2025. Агульная выснова з большасці публікацый, прысвечаных гэтай цытаце, заключаецца ў тым, што савецкая ўлада ўспрымала кіно як сродак асветы непісьменнага насельніцтва і як інструмент тлумачэння камуністычнай ідэалогіі і дзеянняў дзяржавы.
11 Markova, Alena (Маркава, Алена). "The Path to a Soviet Nation" [«Шлях да савецкай нацыі»]. Brill Schoningh 2021, c. 1. Баліцкі таксама быў «моцным палітыкам і інтэлектуалам». Rudling, Pers Anders (Рудлінг, Перс Андэрс). The Rise and Fall of Belarusian Nationalism [Узлёт і заняпад беларускага нацыяналізму], 1906-1931 Выдавецтва Пітсбургскага ўніверсітэта 2014 c. 134.
12 «Закрытие "Модерна"» [Закрыццё “Мадэрна”]. Звезда [Звязда], 21 мая 1922.
13 «Новые Кино-фильмы» [Новыя кіна-фільмы]. Звезда [Звязда], 28 мая 1922.
Антон Баліцкі