Сакавік у Мінску
Кіно звяртаецца да прыгод і кахання. Частка I
Калі люты саступіў месца сакавіку ў 1923 годзе, фінансавае становішча мінскіх кінатэатраў па-ранейшаму выглядала даволі трывалым. Гледачам прапаноўвалі менавіта тое, чаго яны заўсёды чакалі ад кіно: прыгодніцкія стужкі з адважнымі героямі, трагічныя гісторыі кахання і дэтэктывы.
Але спачатку варта згадаць, відаць, адзіную сапраўды расійскую стужку, якая рэкламавалася ў мінскай газеце «Звязда» 1 сакавіка, — «Псіхея». Кінатэатр «Спартак», дзе яе паказвалі, сцвярджаў у сваёй рэкламе, што галоўную ролю ў фільме выканаў Уладзімір Стрыжэўскі.1 Аднак ні ў адной з дзвюх вядомых сёння версій «Псіхеі» ён не здымаўся. Першая вядомая версія фільма выйшла ў 1917 годзе і была пастаўлена Мікалаем Малікавым. Паводле сайта Kino-teatr.ru, гэта «псіхалагічная драма пра жыццё балетнай школы».2 Латвійскі партал Filmas.lv паведамляе пра яшчэ адну версію «Псіхеі», знятую ў Латвіі ў 1922 годзе рэжысёрам Пятром Чардыніным..3 Існавала і трэцяя версія, таксама пастаўленая Малікавым, якая выйшла ў 1923 годзе. Гэта быў фільм Psicha, die Tänzerin Katharina der Großen («Псіхея, танцорка Кацярыны Вялікай») з Вольгай Гзоўскай і Осіпам Рунічам у галоўных ролях.4 Фільм пад назвай «Псіхея» трапіў і ў Злучаныя Штаты. Напрыканцы снежня 1923 года яго паказалі на закрытым сеансе ў нью-ёркскім рэстаране Russian Eagle.5 Рэстаран, якім кіраваў Тэадор Ладзіжэнскі, быў месцам сустрэч расійскіх белаэмігрантаў6 (Пад «белымі» тут маюцца на ўвазе прыхільнікі Белага руху — антыкамуністычнага боку ў грамадзянскай вайне ў Расіі пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі). Значную частку персаналу, як сцвярджаецца, складалі выхадцы з былых прывілеяваных саслоўяў.
Газетны артыкул пра адкрыццё рэстарана Russian Eagle.
Крыніца: New York Evening Telegram, каля 27 лютага 1923 г.
Тым часам рэклама ў «Звяздзе» сведчыла, што ў Мінску ў пракаце ўсё яшчэ пераважалі старыя стужкі. Так, 28 лютага 1923 года кінатэатр «Гратэск» рэкламаваў «Палкасць дзікуна» з Франчэскай Берціні ў галоўнай ролі.7 Стужку з такой дакладнай назвай выявіць не ўдалося, аднак у 1917 годзе Берціні сапраўды знялася ў стужцы “Anima Selvaggia”, што перакладаецца як «Дзікая душа».
Потым надышла чарга фільмаў з куды больш змрочнымі назвамі. 2 сакавіка кінатэатр «Інтэрнацыянал» паказваў стужку «Каханне катаржаніна». У рэкламе сцвярджалася, што ў галоўнай ролі здымалася «славутая актрыса яўрэйскіх тэатраў Каменская».8 Аднак нам не ўдалося знайсці ніводнага фільма з такой назвай, як і стужкі з падобнай назвай, у акцёрскім складзе якой значылася б Эстэр або Іда Каменская — маці ці дачка.
6 сакавіка ў кінатэатры «Чырвоная зорка» паказвалі фільм «Прывід блукае па Еўропе»,9 назва якога адсылае да вядомага радка Карла Маркса. У рэцэнзіі, надрукаванай у «Звяздзе», фільм параўноўвалі з недапечаным бліном. Аўтар літаральна разнёс фільм у пух і прах, але завяршыў свой водгук нечаканай фразай: «З мастацкага боку карціна добрая».10
Плакат да фільма «Прывід блукае па Еўропе».
Крыніца: https://www.kinopoisk.ru/picture/2195690/, PD-US,
Першыя трывожныя прыкметы эканамічнага становішча мінскіх кінатэатраў таксама з'явіліся ў сакавіку. «Чырвоны будаўнік», кінатэатр Рабіса, у сакавіку ўжо не даваў рэкламы ў газетах. Больш за тое, пасля гэтага ён не рэкламаваўся ўжо ніколі.
Аднак сакавік быў надзвычай цікавым з пункту гледжання кінапаказу. 6 сакавіка ў «Інтэрнацыянале» дэманстравалі «Залатое возера». Несумненна, гэта была нямецкая стужка Der Golden See («Залатое возера») — першая частка кінасерыяла Die Spinnen («Павукі»), пастаўленага Фрыцам Лангам. 11
Poster for the movie “Der Golden See”.
Крыніца: http://www.movieposterdb.com/poster/515ac0f3, PD-US,
Still from the movie “Der Golden See”.
Крыніца: https://www.virtual-history.com/movie/film/10598/die-spinnen-1-teil---der-goldene-see#google_vignette
Залатое возера.
Таксама 6 сакавіка кінатэатр «Культура» паведамляў пра паказ фільма «Горныя шакалы», які рэкламаваўся як стужка, «заснаваная на жыцці кантрабандыстаў».12 Аднак знайсці якія-небудзь звесткі пра гэты фільм нам не ўдалося.
У той жа дзень, 6 сакавіка, кінатэатр «Гратэск» звярнуўся да рамантычнага жанру, рэкламуючы фільм «Пад абломкамі белых жарсцей». Назва інтрыгуе, аднак ніякіх звестак пра гэтую стужку знайсці не ўдалося. Каб гледачы маглі крыху адпачыць пасля гарачай меладрамы, разам з ёй паказвалі неназваную камедыю Чарлі Чапліна.13 Ключом да ідэнтыфікацыі фільма можа быць тое, што ў рэкламе згадваліся выканаўцы галоўных роляў — «Мічурын і Чарнова». Яны зняліся разам у трох стужках, і найбольш блізкай па назве выглядае некалі даволі скандальная карціна «Злачынная жарсць бацькі». (Глядзець тут).
Крыху больш чым праз тыдзень, 15 сакавіка, на экраны зноў вярнуліся прыгоды са шпагамі. У «Чырвонай зорцы» паказвалі «Граф Каліёстра» — нямецкі фільм Der Graf von Cagliostro («Граф Каліёстра»), галоўную ролю ў якім выканаў Конрад Фейдт.14
Афіша да фільма «Граф Каліёстра». Мастак Ёзеф Фенэкер.
Крыніца: https://www.imdb.com/title/tt0012234/
Конрад Фейдт.
Крыніца: https://www.antoniacarlotta.com/home/conrad-veidt
Потым надышла чарга крымінальных гісторый.
15 сакавіка ў «Інтэрнацыянале» паказвалі фільм «Злачынствы доктара Руланда». Гэта была аўстрыйская стужка 1920 года, якая ў арыгінале называлася “Doktor Ruhland”. Галоўную ролю ў ёй выканала Ліянэ Хайд.15
Фатаграфія Ліянэ Хайд. Фатограф Аляксандр Біндэр, 1920.
Крыніца: https://awers-rewers.pl/liane-haid/
У той жа дзень «Культура» паказвала «Таямніцу чорнай вежы», якую рэкламавала як амерыканскі дэтэктыўны фільм у пяці частках.16 Знайсці якія-небудзь звесткі пра гэтую стужку не ўдалося.
А «Гратэск», паводле рэкламы ад 15 сакавіка, якая паведамляла, што паказы пачаліся яшчэ 13 сакавіка, завяршыў першую палову месяца расійскім фільмам «Айцец Серафім».17
Плакат да фільма «Айцец Серафім», 1922 год.
Крыніца: https://www.kinopoisk.ru/film/441968/
У адказ «Спартак» зноў пачаў паказваць фільм «Міс Берыл», галоўную ролю ў якім выканала прыгажуня Лія Мара. (глядзець тут)
1 Псіхея [«Психея»]. Звязда (Zvezda), № 49 (1351), 1 сакавіка 1923 г.
2 Псіхея [«Психея»]. Kino-teatr.ru https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/empire/86080/annot/ Прагледжана 30 чэрвеня 2026 г.
3 Псіхея [Psyche]. Filmas.LV https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/empire/86080/annot/ Прагледжана 30 чэрвеня 2026 г.
4 Псіха, танцорка Кацярыны Вялікай [Psicha, Catherine the Great's Dancer]. IMDB https://www.imdb.com/title/tt0473077/ Прагледжана 23 ліпеня 2026 г.
5 «Псіха»: расійскі фільм тут [“Psycha,” Russian Film Here]. Film Daily, 24 снежня 1923 г., с. 2.
6 Цытата.
7 Палкасць дзікуна [«Страсть дикаря»]. Звязда (Zvezda), № 49 (1351), 1 сакавіка 1923 г.
8 Каханне катаржаніна [«Любовь каторжанина»]. Звязда (Zvezda), № 50 (1352), 2 сакавіка 1923 г.
9 Прывід блукае па Еўропе [«Призрак бродит по Европе»]. Звязда (Zvezda), № 53 (1355), 6 сакавіка 1923 г.
10 Прывід блукае па Еўропе [«Призрак бродит по Европе»]. Звязда (Zvezda), № 56 (1358), 9 сакавіка 1923 г.
11 Залатое возера [«Золотое озеро»]. Звязда (Zvezda), № 53 (1355), 6 сакавіка 1923 г.
12 Горныя шакалы [«Горные шакалы»]. Звязда (Zvezda), № 53 (1355), 6 сакавіка 1923 г.
13 Пад абломкамі белых жарсцей [«Под обломками белых страстей»]. Звязда (Zvezda), № 54 (1356), 7 сакавіка 1923 г.
14 Граф Каліёстра [«Граф Калиостро»]. Звязда (Zvezda), № 60 (1365), 15 сакавіка 1923 г.
15 Злачынствы доктара Руланда [«Преступление доктора Руланда»]. Звязда (Zvezda), № 60 (1365), 15 сакавіка 1923 г.
16 Таямніца Чорнай вежы [«Тайна черной башни»]. Звязда (Zvezda), № 60 (1365), 15 сакавіка 1923 г.
17 Айцец Серафім [«Отец Серафим»]. Звязда (Zvezda).